نخستین جایزه «حافظانه بهاءالدین خرمشاهی» در بخش داخلی به کتاب «رندی آموز و...» اثر زنده‌یاد اصغر دادبه و در بخش بین‌المللی به ناتالیا پریگارینا، ایران‌شناس روس، برای ترجمه دیوان حافظ همراه با شرح و توضیحات ادبی و زبان‌شناختی به زبان روسی اهدا شد.
این مراسم هم‌زمان با همایش «سخن عشق حافظ از شیراز تا سمرقند» در سازمان اسناد و کتابخانه ملی برگزار شد. آیین اهدای نخستین جایزه «حافظانه بهاءالدین خرمشاهی» روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه، با حضور جمعی از پژوهشگران، استادان دانشگاه و علاقه‌مندان ادبیات فارسی برگزار شد. در این مراسم، سخنرانان با تأکید بر جایگاه جهانی حافظ، نقش پژوهش‌های ادبی و ترجمه را در معرفی اندیشه او به فرهنگ‌های دیگر بررسی کردند.
به گزارش ایسنا، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی، در آغاز مراسم با اشاره به جایگاه حافظ در فرهنگ ایرانی گفت: اگرچه سعدی شاعری محبوب است، حافظ را می‌توان ایرانی‌ترین شاعر ایران دانست؛ شاعری که بیش از هر شاعر دیگری در زندگی و ذهن مردم حضور دارد.
مهدی سنایی، نویسنده و دیپلمات نیز با اشاره به پیوند عاطفی ایرانیان با حافظ گفت: سعدی برای ما رفیق و معلم است، اما حافظ در غم و شادی همچون طبیبی است که به او مراجعه می‌کنیم.
او ادبیات و تمدن ایرانی را از مهم‌ترین سرمایه‌های قدرت نرم کشور دانست و افزود که شعر و فرهنگ می‌توانند در روابط خارجی و تعامل با دیگر ملت‌ها نقشی مؤثر داشته باشند؛ ظرفیتی که به اعتقاد او، هنوز به اندازه کافی مورد استفاده قرار نگرفته است.
سنایی با اشاره به ناتالیا پریگارینا، برگزیده بخش بین‌المللی جایزه «حافظانه بهاءالدین خرمشاهی»، از فعالیت‌های این ایران‌شناس روس در زمینه ادبیات فارسی یاد کرد و گفت که او علاوه بر ترجمه آثار حافظ، دیوان اشعار امام خمینی(ره) را نیز به زبان روسی ترجمه کرده است.
از شکل‌گیری روز حافظ تا بنیان‌گذاری جایزه
کوروش کمالی سروستانی، رئیس مؤسسه حافظ شیراز و مدیر دانشنامه فارس، در ادامه مراسم به روند شکل‌گیری روز بزرگداشت حافظ پرداخت و گفت که اندیشه نام‌گذاری روزهایی برای بزرگداشت سعدی و حافظ در سال ۱۳۷۵ شکل گرفت. پس از مشورت با شماری از ادیبان و حافظ‌پژوهان، اول اردیبهشت به‌عنوان یادروز سعدی و بیستم مهرماه به‌عنوان روز بزرگداشت حافظ انتخاب شد. به گفته او، نخستین مراسم روز حافظ در سال ۱۳۷۶ برگزار شد و این مناسبت به‌تدریج از رویدادی استانی به برنامه‌ای ملی و بین‌المللی تبدیل شد. تأسیس مرکز حافظ‌شناسی در سال ۱۳۷۸ نیز زمینه گسترش فعالیت‌هایی مانند تدوین کتاب‌شناسی حافظ، تصحیح دیوان، گردآوری پژوهش‌ها و ایجاد کتابخانه تخصصی را فراهم کرد.
بر اساس بیانیه هیأت داوران جایزه «حافظانه بهاءالدین خرمشاهی»، کتاب‌های منتشرشده درباره حافظ در ایران طی سال ۱۴۰۴ و آثار منتشرشده در خارج از کشور در فاصله سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ بررسی شدند. در بخش داخلی، کتاب «رندی آموز و...» اثر زنده‌یاد اصغر دادبه که در سال ۱۴۰۴ از سوی نشر فرهنگ معاصر منتشر شده است، برگزیده شد. در بخش بین‌المللی نیز ناتالیا پریگارینا برای ترجمه دو جلدی دیوان حافظ همراه با شرح و توضیحات ادبی و زبان‌شناختی به زبان روسی مورد تقدیر قرار گرفت.
هیأت داوران، اعتبار علمی، دقت پژوهشی، اصالت و نوآوری، استواری روش و میزان تأثیرگذاری آثار در گسترش حافظ‌شناسی را از معیارهای انتخاب برگزیدگان اعلام کرد. در بیانیه بخش داخلی نیز از اصغر دادبه به‌عنوان حافظ‌پژوه و پاسدار میراث ادب فارسی یاد شد که حافظ را جلوه‌ای از پیوند عشق، حکمت، آزادی و زیبایی می‌دانست.
حافظ در آذربایجان، تاجیکستان و چین
بخش دیگری از همایش به بررسی جایگاه حافظ در کشورهای دیگر اختصاص داشت. اکرم باقروف، پژوهشگر جمهوری آذربایجان، با اشاره به پیشینه طولانی ارتباطات ادبی ایران و آذربایجان گفت که حافظ در فرهنگ ادبی این کشور جایگاهی فراتر از یک شاعر کلاسیک دارد و آثار او طی قرن‌ها خوانده، ترجمه و بررسی شده است.
او تاریخ حافظ‌شناسی در آذربایجان را در سه مرحله آشنایی تاریخی با شعر حافظ، ترجمه آثار او به زبان آذری و پژوهش‌های علمی و نسخه‌شناختی دسته‌بندی کرد و از شماری از شاعران و پژوهشگران این حوزه نام برد.
شریف مراد اسرافیل‌نیا، پژوهشگر تاجیکستان، نیز با اشاره به محبوبیت دیرینه حافظ در میان تاجیکان، از حضور گسترده دیوان او در خانه‌ها و کتابخانه‌های این کشور سخن گفت. او تأکید کرد که شعر حافظ از دیرباز در مسیرهای فرهنگی جاده ابریشم، از جمله شهرهای سمرقند، بخارا و خجند، گسترش یافته است.
به گفته اسرافیل‌نیا، انتشار دیوان حافظ و پژوهش درباره متن و انتساب اشعار او در ایران، تاجیکستان و دیگر کشورهای فارسی‌زبان سابقه‌ای طولانی دارد؛ با این حال، دستیابی به متنی جامع که انتساب تمام اشعار آن به حافظ قطعی باشد، همچنان از مسائل مهم حافظ‌پژوهی است.
چی ون دنگ، استاد دانشگاه مطالعات بین‌الملل پکن و مترجم حافظ به زبان چینی، نیز در سخنانی با موضوع «تساهل، صلح و انسان‌دوستی در شعر حافظ» بر ظرفیت شعر این شاعر برای تقویت گفت‌وگوی فرهنگی میان ملت‌ها تأکید کرد.
او گفت که حافظ با نقد تعصب، ریاکاری و داوری شتاب‌زده، پرسش‌هایی بنیادین درباره حقیقت، آزادی، مدارا و معنای زندگی مطرح می‌کند. به اعتقاد او، ترجمه دقیق آثار حافظ و گسترش همکاری‌های دانشگاهی میان ایران و چین می‌تواند زمینه شناخت متقابل دو فرهنگ را فراهم کند.
شما چه نظری دارید؟